Peki, gelin tek tek bakalım, bu vaatlerin ne kadar gerçekçi, ne kadarı popülist şov.

“Gelire göre kira.”

Bu, özel sektör kiralarını devletin belirlemesi demek. 

Anayasa Mahkemesi daha önce “kira stopajı” benzeri düzenlemeleri bile mülkiyet hakkına aykırı diye iptal etmişti. 

Özel sektör ev sahibinin kirasına devlet müdahale ederse ya kimse evini kiraya vermez, arz iyice düşer. Ya da herkes kaçak, göçak kiraya verir.

Sonuç.

Kara borsa, fiatlar daha da yükselir. 

Bakın, 1980’ler öncesi kiracıyı koruma kanunları neymiş?

İstanbul’da kiralık ev bulmak imkânsızdı. “Pırlantadan, lüks araçlardan ÖTV alacağız, tırnak makasından almayacağız” diyor.

Lüks tüketim vergisi zaten var. 

Mücevherden %0 ÖTV, yatlardan %8-30, 4.000 cc üstü araçlardan %220 ÖTV alınıyor şu an. 

Daha da artırırlarsa ne olur?  

Gri ithalat patlar  

Ayrıca bütçenin “neredeyse tamamı” vergi değil; 2025 bütçesinde vergi gelirleri %72 civarı, kalan borçlanma ve artı diğer gelirler. 

Tamamen yalan değil, ama abartı.

“Her çocuğa bir öğün ücretsiz yemek” vereceğiz diyor.

Güzel fikir.

Peki maliyeti hesapladı mı?

Bakın, 2024’te sadece İstanbul’da 1,5 milyon öğrenciye 1 öğün yemek projesi yıllık, 12-15 milyar TL tutuyor. 

Türkiye geneli 19 milyon öğrenci var. 

1 öğün yemeğin maliyeti 2025 fiyatlarıyla 35-40 TL olsa, yıllık 250-300 milyar TL.

Bütçede nereye koyacaksın bunu? 

“Lüks araçtan ÖTV artıracağız”la kapanmaz bu delik.

“Mazot 30 lira olacak, çiftçi mazotundan ÖTV kaldırılacak” diyor.

Şu an motorin ÖTV’si litre başına, 9,5 TL. 

Kaldırırsan pompa fiyatı 43-44 TL’den 34 TL civarına düşer, bugünkü kur ve Brent fiyatlarıyla.

Ama devletin yıllık motorinden aldığı ÖTV 350-400 milyar TL. 

Bunu tamamen kaldırırsan, bütçede dev bir delik açılmaz mı?

Geçmişte de, “Sadece çiftçiye ÖTV’siz mazot” dediler. Hâlâ tam uygulanamıyor, kaçak kullanım korkusuyla. 

Traktöre chip takıp GPS’le takip sistemi mi kuracaksın? 

O da milyarlarca lira.

Baki Özışık’ın “Traktör de verecek misiniz?” sorusu  Aslında çok yerinde soru. 

Çünkü bu vaatlerin tamamı “bedava bir şeyler dağıtacağız” mantığı. 

Bir noktadan sonra birisi çıkıp “E niye ev de vermiyorsunuz?” diye sorar, haklı olarak.

Özetle, vaatlerin çoğu kulağa çok hoş geliyor, özellikle dar gelirliye hitap ediyor. 

Ama finansmanı ve uygulanabilirliği konusunda ya çok iyimserler ya da “nasıl olsa iktidar olmuyoruz, bol keseden atalım” modundalar.

Geçmişte “Aile Sigortası”, “Her eve bedava tablet”, “Milletin cebinden 5 kuruş çıkmayacak yüksek hızlı tren” gibi nice vaat vardı, hatırlarsınız.

Klasik Türk siyaseti, “Biz gelince her şey çok güzel olacak. parayı da zenginlerden alacağız, fakir-fukaraya dağıtacağız.”