Baki ÖZIŞIK

baki@istanbulkulis.com

Abone Ol

Uluslararası hukuk, Gazze'deki amputasyon vakaları dahil olmak üzere çatışmanın tüm boyutlarında zaten devrede, ancak tam anlamıyla etkinleşmesi ve uygulanması, devletlerin işbirliği, mahkeme kararlarının icrası ve siyasi iradeye bağlı bir süreç. 

Gazze'de yaşanan amputasyon gerçeği ki bu, özellikle çocuklarda anestezi olmadan gerçekleştirilen acil cerrahiler, tıbbi malzeme eksikliği ve rehabilitasyon imkansızlığı nedeniyle tarihin en büyük çocuk amputasyon kohortunu oluşturuyor. Soykırım, savaş suçu ve insanlığa karşı suç iddialarının merkezinde yer alıyor. 

Aşağıda, mevcut durumu ve "ne zaman" sorusuna gelince, Güney Afrika'nın 2023 sonunda İsrail'i Gazze'de soykırım suçu işlemekle suçladığı dava devam ediyor. 

ICJ, 2024'te İsrail'e insani yardımın artırılması, Rafah operasyonlarının durdurulması ve BM soruşturmalarına erişim sağlanması gibi geçici tedbirler emretti, ancak İsrail bu kararlara uymadı. 

Dava, 19 Eylül 2025'teki duruşmalarla ilerledi ve 15 Ekim 2025 itibarıyla Gazze'deki barış anlaşması önerisiyle bağlantılı olarak devam ediyor; Güney Afrika, ateşkesin davayı etkilemeyeceğini belirtti. Amputasyonlar, raporlarda "ciddi bedensel zarar verme" (Soykırım Sözleşmesi Madde II(b)) olarak ele alınıyor ve tıbbi tahliyelerin engellenmesi soykırım niyetinin kanıtı sayılıyor.

Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) Süreci: ICC, 2024 sonunda İsrail Başbakanı Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Gallant için savaş suçları (açlık silahı olarak kullanma, sivillere yönelik saldırılar) nedeniyle tutuklama emri çıkardı. 

Bu emirler, 2025 Nisan'ında Temyiz Dairesi'nde kısmen askıya alındı ancak hala yürürlükte. Hamas liderleri için de emirler var. Amputasyon vakaları, tıbbi tesislere yönelik sistematik saldırılar ve yardımın engellenmesiyle bağlantılı olarak soruşturuluyor; BM Bağımsız Soruşturma Komisyonu, 3.000-4.500 amputasyonun (çoğu çocuk ve kadın) anestezi eksikliği nedeniyle gerçekleştiğini ve bunun soykırım unsuru olduğunu belirtiyor.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) Eylül 2025 raporunda, Gazze'de 146.000'den fazla yaralı (34.000'i çocuk) ve 4.500 amputasyon vakasını (800'ü çocuk) belgeleyerek İsrail'in soykırım işlediğini tespit etti. 

Bu, tıbbi altyapının %64'ünün yok edilmesi, 1.581 sağlık çalışanının öldürülmesi ve 14.800 acil tahliye ihtiyacının sadece %35'inin karşılanmasıyla bağlantılı. 

BM Çocuk Fonu (UNICEF) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 40.000'den fazla "hayat değiştiren" yaralanma (22.000 kol/bacak, 2.000 omurilik) raporladı; rehabilitasyon için yıllarca sürecek destek gerekiyor. 

Euro-Med İzleme, günlük 30 kalıcı engelli vakası olduğunu vurguluyor.

Ne Zaman Tam Anlamıyla Devreye Girer? Uluslararası hukuk "bekleyen" bir mekanizma değil; ICJ ve ICC gibi kurumlar 2023'ten beri aktif, ancak etkinleşme şu faktörlere bağlı: Kısa Vadede (2025 Sonu): ICC tutuklama emirlerinin icrası, üye devletlerin (örneğin AB ülkeleri) Netanyahu'yu tutuklama yükümlülüğüne uymasına bağlı. 

ABD'nin ICC'ye yaptırımları (Eylül 2025) süreci yavaşlatıyor, ancak ateşkes anlaşması (15 Ekim 2025 itibarıyla gündemde) soruşturmaları hızlandırabilir.

DW'ye göre, barış anlaşması savaş suçları davalarını etkilemez.

Orta Vadede (2026 ve Sonrası): ICJ'nin nihai kararı (muhtemelen 2026) İsrail'e tazminat ve soruşturma yükümlülüğü getirebilir. 

Üçüncü devletler (örneğin Türkiye, Fransa), silah satışlarını durdurarak (ICJ'ye göre soykırımı önleme yükümlülüğü) baskı uygulayabilir. 

BM Güvenlik Konseyi'nde veto riski var, ama Genel Kurul kararları (örneğin Aralık 2023 ateşkesi) artıyor.

Tam uygulama, İsrail'in işgali sona erdirmesi ve hesap verebilirlik mekanizmalarının (örneğin Gazze'ye BM erişimi) kurulmasıyla mümkün. OHCHR, acil tıbbi tahliye ve yaptırımları öneriyor, ancak siyasi engeller (örneğin Rafah kapısının kapanması) devam ediyor.

Gazze'deki amputasyon gerçeği, sadece tıbbi bir kriz değil; uluslararası hukukun ihlal edildiği bir insan hakları felaketi. BM uzmanları, Gazze Şehir'i kuşatmasının "engelliler için kıyamet" olacağını uyarırken, sivil toplum (örneğin B'Tselem) tedavinin reddedildiğini belgeliyor. Değişim için küresel baskı şart.

Aksi takdirde, hukuk kağıt üzerinde kalır.